Wegwijs in AI

AI is een verzamelnaam voor technologieën die machines in staat stellen om bepaalde taken uit te voeren waarvoor mensen normaal hun verstand gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan het maken van teksten of herkennen van afbeeldingen. Deze AI-systemen worden getraind met enorme hoeveelheden data (zoals teksten, beelden of cijfers) en leren daarin patronen herkennen. Op basis van die patronen kunnen ze dan bijvoorbeeld antwoorden geven of voorspellingen maken. 

En wat is generatieve AI?

Generatieve AI is een vorm van AI die nieuwe inhoud kan maken. Het is een model dat wordt getraind met grote hoeveelheden voorbeelden van tekst, beeld, geluid of video. Het leert daaruit statistische patronen en genereert op basis daarvan nieuwe inhoud.

Een generatief model maakt iets dat op basis van die patronen waarschijnlijk past. Het controleert niet vanzelf of informatie waar is. Sommige tools raadplegen bronnen, maar ook dan blijft controle nodig. Daardoor kan een antwoord heel overtuigend klinken en toch fouten of verzonnen informatie bevatten.

Veel generatieve AI-assistenten gebruik je als een gesprek. Je stelt een vraag in gewone taal en kan daarna doorvragen: ‘Maak het korter’, ‘Leg het eenvoudiger uit’ of ‘Geef een voorbeeld’. Bekende toepassingen zijn onder andere ChatGPT, Gemini, Claude, Microsoft Copilot en Le Chat.

Bescherm je privacy

Wat je typt, zegt, fotografeert of uploadt kan worden opgeslagen. Soms gebruikt een aanbieder die informatie ook om het systeem te verbeteren. Dat verschilt per tool, abonnement en instelling.

• Deel geen wachtwoorden, bankgegevens, medische informatie, rijksregisternummers of persoonlijke gegevens van jezelf of anderen. 
• Zorg dat de info die je uploadt geen namen, adressen of andere privégegevens bevat. Of maak ze minstens onleesbaar.
• Controleer ook de privacy-instellingen van de tool die je gebruikt.
• Deel geen foto's van personen in AI-tools zonder dat je hiervoor hun toestemming kreeg. En denk ook twee keer na voor je foto's van je (klein)kinderen gebruikt voor toepassingen met AI.

Wil je meteen iets proberen? Verderop ('Aan de slag met AI') vind je verschillende voorbeeldvragen. Ook op de pagina Artificiële Intelligentie: start met ChatGPT lees je stap voor stap hoe je begint.

Er bestaat niet één alwetende AI. Tools hebben verschillende mogelijkheden, voorwaarden en prijzen. Onderstaande namen zijn voorbeelden, geen rangschikking of aanbeveling. Het aanbod verandert snel.

• Praten, schrijven en ideeën verzamelen: ChatGPT, Gemini, Claude en Le Chat zijn brede assistenten voor allerlei taken.
• Werken met je eigen documenten: NotebookLM van Google kan antwoorden baseren op bronnen die je zelf toevoegt. Controleer toch altijd of het antwoord de bron juist weergeeft.
• Informatie zoeken met bronverwijzingen: Perplexity toont meestal links bij het antwoord. Open en controleer die bronnen zelf.
• Werken in Word, Excel of Outlook: Copilot kan handig zijn voor wie al met Microsoft werkt. Sommige functies vragen een betalend abonnement.
• Afbeeldingen, muziek of video maken: voorbeelden zijn Adobe Firefly, Midjourney, Canva en Udio. De gratis mogelijkheden en gebruiksvoorwaarden verschillen per tool.

Geen idee waar te beginnen? Kies een bekende tool met een gratis versie en probeer eerst met een onschuldige vraag. Kijk niet alleen naar wat een tool kan, maar ook naar taal, toegankelijkheid, privacy, kostprijs en de nood aan een account.

Je weet nu wat generatieve AI is en waarop je moet letten. Maar hoe ga je precies tewerk? Hieronder vind je eenvoudige voorbeeldvragen die je kan overnemen en aanpassen. Je hoeft geen expert te zijn en je eerste vraag hoeft niet perfect te zijn.

Een duidelijke vraag helpt AI om een bruikbaarder antwoord te geven. Denk aan drie onderdelen: Actie, Context en Eindresultaat (ACE).

• Actie: zeg wat je wil dat AI doet. Bijvoorbeeld: schrijf, vat samen, vertaal, leg uit of maak een lijst.
• Context: geef alleen de details die nodig zijn, zoals het aantal personen, een budget of de doelgroep. Deel geen namen, adressen of andere privégegevens.
• Eindresultaat: zeg hoe het antwoord eruit moet zien. Bijvoorbeeld: kort, in eenvoudige taal, als stappenplan, als tabel of als e-mail.

Geen zorgen als je niet aan alles denkt. Ook met een korte vraag krijg je vaak een bruikbaar begin. Stuur daarna bij met ‘Maak het korter’, ‘Leg het eenvoudiger uit’ of ‘Geef een concreet voorbeeld’.

Voorbeeldvraag: “Stel een daguitstap voor in de buurt van Roeselare voor een gezin met twee jonge kinderen. Het budget is maximaal vijftig euro. Geef een overzichtelijk programma met tijdstippen.”

Wil je de toon of invalshoek bepalen? Voeg dan bijvoorbeeld toe: ‘Beantwoord mijn vraag als een lokale gids’ of ‘Leg het uit alsof ik nieuw ben in dit onderwerp’.

Sommige populaire AI-apps kunnen ook spraak, foto’s en livebeelden verwerken. De beschikbare functies verschillen per app, toestel en abonnement.

• Praten in plaats van typen: Tik op het microfoonsymbool en stel je vraag luidop. Sommige apps kunnen ook een gesproken antwoord geven. Dat kan handig zijn wanneer typen moeilijk gaat. Let erop dat mensen in je omgeving je vraag kunnen horen en deel geen privé-informatie.
   
• Een antwoord laten voorlezen: Een lang antwoord hoef je niet zelf te lezen. Je kan het laten voorlezen. Dat kan prettig zijn voor wie moeite heeft met lezen, minder goed ziet of een klein scherm gebruikt.
   
• Een foto laten bekijken: Je kan een foto tonen en daar een vraag over stellen, zoals: ‘Welke knop op dit bedieningspaneel moet ik indrukken om...’. Let op: AI kan zich vergissen.
   
• Je omgeving tonen met de camera: Met een livemodus richt je de camera op iets in je omgeving en stel je meteen vragen. Denk aan de privacy van jezelf en anderen: film geen mensen, persoonlijke documenten, bankkaarten, huisnummers of computerschermen zonder toestemming.

• Probeer gerust met een eenvoudige, onschuldige vraag.
• Je vraag hoeft niet meteen perfect te zijn: je kan altijd bijsturen.
• Deel geen wachtwoorden, medische informatie, bankgegevens of persoonlijke gegevens van jezelf en anderen.
• AI kan fout zijn. Een generatief AI-antwoord kan overtuigend klinken en toch fouten of verzonnen informatie bevatten. Controleer belangrijke informatie bij een officiële bron of deskundige.

Lukt het niet meteen of wil je het samen met iemand proberen? In een Digipunt helpt een digihelper je gratis op weg.